10.08.2025. Streszczenie. Badanie dopplerowskie tętnic nerkowych stanowi podstawowe narzędzie w diagnostyce zwężeń naczyniowych związanych z miażdżycą, dysplazją włóknisto-mięśniową oraz w ocenie nadciśnienia tętniczego wtórnego pochodzenia nerkowego. Podczas badania wykorzystuje się kryteria zwężeń proksymalnych oraz dystalnych. W ciężkim zwężeniu naczynia nerkowego prędkość przepływu PSV przekracza 1,8 m/s, EDV > 1,5 m/sek. W ocenie obwodowej obserwuje się wzrost oporu naczyniowego oraz charakterystyczny obraz tardus-parvus w dopplerze fali pulsacyjnej. Ultrasonografia dopplerowska odgrywa również istotną rolę w monitorowaniu przeszczepionej nerki, zwłaszcza pod kątem odrzucenia przeszczepu, powikłań po biopsji oraz oceny zmian naczyniowych takich jak tętniaki czy zwężenia naczyń.
Słowa kluczowe USG dopplerowskie; zwężenie tętnicy nerkowej; dysplazja włóknisto-mięśniowa; miażdżyca; przepływ tardus-parvus; przeszczep nerki; powikłania po biopsji; nadciśnienie naczyniowonerkowe; ultrasonografia naczyniowa.
Abstract Renal artery Doppler ultrasound is a primary imaging modality for evaluating vascular stenosis resulting from atherosclerosis and fibromuscular dysplasia, and thus plays a crucial role in the diagnosis of renal artery narrowing and renovascular hypertension. The examination incorporates both proximal and distal stenotic criteria. In cases of severe stenosis, peak systolic velocity in the renal artery exceeds 2 m/s. Distally, vascular resistance increases, and a tardus-parvus waveform appears in the pulsed Doppler signal.n Doppler ultrasonography is also valuable for monitoring transplanted kidneys, particularly in detecting complications such as rejection, post-biopsy hematomas, and vascular abnormalities including aneurysms and arterial narrowing.
Keywords: Renal Doppler; renal artery stenosis; fibromuscular dysplasia; atherosclerosis; tardus-parvus waveform; kidney transplant; post-biopsy complications; renovascular hypertension; vascular ultrasound.
Stenoza tętnic nerkowych stanowi istotny problem kliniczny, będąc jedną z głównych przyczyn wtórnego nadciśnienia tętniczego oraz przewlekłej choroby nerek. Diagnostyka ultrasonograficzna, zgodnie z wytycznymi EFSUMB (2023) oraz Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego (PTU), odgrywa kluczową rolę w nieinwazyjnej ocenie tych zmian. Celem badania naczyń tętnic nerkowych jest nie tylko wykrycie zwężeń, ale również identyfikacja innych patologii, takich jak przetoki tętniczo-żylne, tętniaki czy niedrożności naczyń [2].
Ocena w USG tętnic nerkowych wymaga odpowiednich warunków zarówno ze strony operatora, jak i pacjenta. Tętnice nerkowe zazwyczaj odchodzą od aorty brzusznej 1–2 cm poniżej odejścia tętnicy krezkowej górnej i mogą być uwidocznione w projekcji od strony ściany przedniej jamy brzusznej. Lewa tętnica nerkowa wychodzi nieco niżej niż prawa, co może wpływać na wybór projekcji [2]. Ze względu na ich głębokie położenie, obecność pętli jelitowych oraz sąsiedztwo tkanki tłuszczowej krezki, obrazowanie drobnych naczyń może być utrudnione — szczególnie u pacjentów otyłych lub niedostatecznie przygotowanych do badania. Dodatkowymi ograniczeniami są zmiany anatomiczne, takie jak nefroptoza, nerka podkowiasta czy obecność licznych tętnic nerkowych [2]. Ciężki stan ogólny pacjenta oraz zaburzenia oddechowe mogą znacząco utrudniać lokalizację odejścia pni tętnic nerkowych z powodu ruchów oddechowych [2].
Właściwe przygotowanie do USG obejmuje pozostawanie na czczo przez minimum 12 godzin oraz przestrzeganie diety eliminującej cukry proste i produkty powodujące wzdęcia, w tym napoje gazowane. Pozycja pacjenta z uniesionym wezgłowiem łóżka może znacząco poprawić jakość obrazowania. Przy wykonaniu badania preferuje się wykorzystanie głowicy krzywoliniowej o częstotliwości 3,5–5,5 MHz, a u szczupłych chorych — liniowej, w „dogodnych” warunkach obrazowania — 10–14 MHz. U osób szczupłych boczne projekcje w zakresie linii środkowo-obojczykowej są technicznie łatwe do wykonania i pozwalają na uwidocznienie tętnic nerkowych na całej długości [2]. Simetikon jest uznanym skutecznym środkiem zmniejszających ilość gazów jelitowych utrudniających badanie, niemiej w Polsce jest rzadko stosowany z powodu wysokich kosztów i mniejszej dostępności [3].
Nerki znajdują się w przestrzeni zaotrzewnowej i otrzymują około 20% rzutu serca [3]. Prawa tętnica nerkowa, jako krótkie naczynie przebiegające za żyłą główną dolną, może być trudna do oceny w projekcjach przednich, głównie z powodu poprzecznego przebiegu względem wiązki ultradźwięków. Podejście boczne (ang. flank approach) umożliwia uzyskanie przekroju wzdłużnego naczynia, co ułatwia ocenę w trybie Dopplera spektralnego. W przypadku krętego przebiegu aorty brzusznej konieczne może być zastosowanie dodatkowych projekcji skośnych [2].
Lewa tętnica nerkowa zazwyczaj jest łatwiejsza do uwidocznienia po wcześniejszej lokalizacji żyły nerkowej. Wśród typowych trudności znajduje się ryzyko pomylenia jej z tętnicą krezkową dolną, która w przeciwieństwie do tętnicy nerkowej wykazuje charakterystyczny, wysokooporowy przepływ z widocznym załamkiem i ujemnym komponentem rozkurczowym (u pacjentów pozostających na czczo). Tętnice nerkowe natomiast prezentują niskooporowy profil przepływu, co stanowi jedno z podstawowych kryteriów ich prawidłowego różnicowania w diagnostyce dopplerowskiej.
Do wykluczenia stenozy tętnicy nerkowej niezbędne będzie systematyczne podejście diagnostyczne, polegające na podzieleniu badania na etapy. Przykładowo, można rozpocząć obrazowanie od strony przedniej jamy brzusznej, lokalizując punkty orientacyjne, takie jak pień trzewny, górna tętnica krezkowa, lewa żyła nerkowa oraz dolna tętnica krezkowa. Następnie ustawiamy odpowiednie parametry optymalizacji obrazowania, takie jak ogniskowanie i kąt insonacji. Korzystamy również z funkcji powiększenia obrazu, standardowo dostępnej w każdym aparacie USG.
W ocenie dopplerowskiej istotne jest unikanie pomiarów w odcinkach naczyń o krętym przebiegu, gdzie fizjologicznie występuje szybszy przepływ krwi [2]. Prędkość przepływu w tętnicy nerkowej jest zazwyczaj równa lub nieco niższa niż w aorcie. W sytuacjach, gdy prędkości przekraczają 40–100 cm/s, indeks RAR (renal-aortic ratio) traci wartość diagnostyczną i jego obliczanie staje się niecelowe [2].
Standardowe miejsca pomiaru przepływu obejmują:
- odcinek podaortalny,
- odcinek centralny,
- odcinek okołownękowy,
- gałęzie wewnątrznerkowe: biegun górny, dolny oraz część centralna nerki [2].
W przypadku wykrycia tętniaków lub blaszek miażdżycowych należy dokładnie określić ich lokalizację oraz wymiary [2]. Do najczęstszych przyczyn patologii w tym zakresie należy proces miażdżycowy, prowadzący do zawężenia światła naczyń tętnic nerkowych. W dalszej kolejności wymienia się takie patologie, jak rozwarstwienia oraz zmiany związane z neurofibromatozą. Dysplazja włóknisto-mięśniowa rzadko dotyczy pnia naczynia – częściej zajmuje środkowy odcinek tętnic nerkowych.
Tętnice międzypłatowe (ang. interlobar) oraz tętnice łukowate (ang. arcuate) stanowią podstawowe odgałęzienia tętnicy nerkowej w obrębie wnęki nerkowej: segmentowe gałęzie przednie i tylne dzielą się najpierw na tętnice międzypłatowe, biegnące w kolumnach Bertina między piramidami, a na granicy kory i rdzenia przekształcają się w tętnice łukowate, rozgałęziające się horyzontalnie u podstawy piramid. Z tętnic łukowatych odchodzą tętnice międzyzrazikowe (interlobular), które układają się promienisto w korze nerek, zaopatrując kłębuszki nefronów. W badaniu kolorowym Dopplerem prawidłowe uwidocznienie tętnic międzypłatowych osiąga się dzięki odpowiedniemu ustawieniu parametrów mocy i zakresu prędkości, a do dokładnej oceny tętnic łukowatych i międzyzrazikowych, zwłaszcza u pacjentów z cienką warstwą kory lub nietypową anatomią, zaleca się użycie głowicy liniowej dla uzyskania wyższej rozdzielczości.
Ocena zwężeń tętnic nerkowych opiera się na kryteriach proksymalnych i dystalnych, przy czym kryteria proksymalne koncentrują się na lokalizacji i charakterze zwężenia w obrębie pnia tętnicy. Przyspieszenie przepływu w miejscu zwężenia manifestuje się zmianami w krzywej Dopplera: szczytowa prędkość skurczowa (PSV, ang. Peak Systolic Velocity) w zdrowej tętnicy pniowej zwykle nie przekracza 120 cm/s, a wartości powyżej 180 cm/s sugerują redukcję światła naczynia o co najmniej 60 %. Prędkość końcoworozkurczowa (EDV, ang. End Diastolic Velocity) przekraczająca 150 cm/s wskazuje na zwężenie przekraczające 80 %, natomiast wskaźnik oporu naczyniowego (RI, ang. Resistive Index), obliczany jako (PSV – EDV)/PSV, w pniu tętnicy osiąga średnio 0,65 ± 0,17, a w tętnicach międzypłatowych ok. 0,54 ± 0,20. [1] Za górną granicę normy RI przyjmuje się wartość 0,70, powyżej której należy rozważyć nefrosklerozę, obrzęk śródmiąższowy lub ostre uszkodzenie nerek, nawet gdy stężenie kreatyniny pozostaje w normie. Dodatkowe parametry – czas akceleracji (AT, ang. Acceleration Time) oraz wskaźnik pulsacji (PI, ang. Pulsatility Index) – ułatwiają różnicowanie zwężeń o charakterze proksymalnym i dystalnym oraz monitorowanie efektów interwencji naczyniowych.
Choć miażdżyca intimalna oraz rozwarstwienie ściany to najczęstsze przyczyny zwężeń tętnic nerkowych, należy pamiętać o rzadszych etiologiach, takich jak neurofibromatoza typu 1 (choroba Recklinghausena). W przebiegu tej choroby proliferacja komórek Schwanna i fibroblastów w warstwie środkowej ściany naczynia, hiperplazja intimy oraz włóknienie ściany, czasem spotęgowane przez zewnętrzną kompresję przez zmienione nowotworowo sploty nerwowe, prowadzi do znacznej redukcji światła tętnicy. W badaniu Dopplera objawia się to podwyższonym PSV i zmodyfikowanym profilem prędkości – przypadki takie mają charakter kazuistyczny i rzadko spotyka się je w codziennej praktyce, jednak ich rozpoznanie bywa kluczowe w diagnostyce nietypowych zwężeń.
Przechodzimy teraz do wskaźnika RAR (ang. Renal Aortic Ratio), który stanowi wartość porównawczą między przepływem aortalnym a przepływem krwi tętniczej w tętnicy nerkowej. Aby obliczyć ten indeks, należy wykonać pomiary prędkości skurczowej (PSV) w dwóch lokalizacjach: w odcinku przednerkowym aorty brzusznej oraz w pniu tętnicy nerkowej – najczęściej około 1–1,5 cm od jej odejścia. Wskaźnik RAR oblicza się jako iloraz PSV tętnicy nerkowej do PSV w aorcie brzusznej:
RAR = PSV (renal artery) / PSV (aorta)
Wartość RAR powyżej 3,5 sugeruje obecność istotnego zwężenia tętnicy nerkowej (>60 % przekroju poprzecznego). Należy jednak pamiętać, że wskaźnik ten traci wartość diagnostyczną, jeśli prędkość w aorcie w odcinku przednerkowym jest znacznie zaniżona, tj. <40 cm/s – co może wystąpić np. w stanie hipowolemii lub odwodnienia, czy w niewydolności serca. Kolejnym zbliżonym parametrem hemodynamicznym jest wskaźnik RRR (ang. Renal to Renal Ratio), który porównuje prędkości skurczowe w proksymalnym (początkowym) i dystalnym (końcowym) odcinku tej samej tętnicy nerkowej. Wskaźnik ten obliczany jest według wzoru:
RRR = PSV (renal artery proximal) / PSV (renal artery distal).
Prawidłowa relacja wynosi około 2,7. [1] Wzrost tego stosunku może wskazywać na zwężenie zlokalizowane w początkowym odcinku tętnicy nerkowej. W praktyce klinicznej zastosowanie tego wskaźnika bywa jednak ograniczone – zwłaszcza w obliczu narastającej częstości otyłości oraz obecności gazów jelitowych, które zaburzają propagację fali ultradźwiękowej (tzw. artefakt reverberacyjny) i utrudniają techniczną jakość badania. Do zapamiętania pozostaje także próg zwężenia o znaczeniu klinicznym – czyli zwężenie krytyczne, w którym dochodzi do redukcji światła naczynia w przekroju poprzecznym o ≥60 %. To właśnie ten poziom zwężenia zwykle powoduje istotne zmiany hemodynamiczne, będące podstawą dalszego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.
Kryteria dystalne w diagnostyce zwężeń tętnicy nerkowej
Do wyjaśnienia, jak zastosować kryteria dystalne, niezbędne jest podczas badania dopplerowskiego rozpoznanie odcinka środkowego oraz dystalnego okołownękowego tętnicy nerkowej. Jak wspomniano – w jej wnęce dochodzi do podziału na tętnice segmentowe, międzypłatowe, łukowate oraz końcowe gałęzie korowe i rdzeniowe.
Wykorzystując bramkę dopplera impulsowego oraz kąt insonacji poniżej 60°, uzyskujemy spektrum przepływu, w którym identyfikujemy zarówno szczytową prędkość przepływu krwi (PSV – Peak Systolic Velocity), jak i końcowo-rozkurczową prędkość przepływu (EDV – End Diastolic Velocity).
Dla pełnego opisu konieczne jest także określenie czasu akceleracji (AT), czyli interwału od początku fali skurczowej do osiągnięcia PSV, oraz wyznaczenie indeksu akceleracji (AI), definiowanego jako stosunek przyrostu prędkości do czasu (dV/dt). Indeks ten pomaga w potwierdzeniu rozpoznania zwężenia tętnicy nerkowej w świetle kryteriów dystalnych.
W przypadkach zwężeń położonych przed punktem pomiaru Dopplera impulsowego obserwuje się powolny przyrost prędkości skurczowej, określany jako kryterium ESP, spowodowany istotną przeszkodą hemodynamiczną (np. blaszką miażdżycową, skrzepliną, rozwarstwieniem naczynia, dysplazją czy – rzadko – guzem w przebiegu neurofibromatozy). Wówczas osiągnięcie prędkości maksymalnej jest przesunięte w czasie, a wykres fali charakteryzuje się wygładzonym kształtem. Czas akceleracji wydłuża się, natomiast indeks akceleracji ulega skróceniu. Przy zwężeniu obejmującym 70–80% światła naczynia wartości kryteriów wynoszą: AT większy niż 0,07 s, a AI mniejszy niż 3 m/s². [1]
Ocena pacjenta po przeszczepie nerki.
Badanie przeszczepionej nerki obejmuje ocenę morfologii, kształtu, położenia oraz ocenę naczyń w badaniu dopplerowskim anastomoz nerki przeszczepionej. W badaniu B-mode ocenia się obrysy narządu oraz wyklucza obecność płynu okołonerkowego. Analizowane jest różnicowanie korowo-rdzeniowe, którego zatarcie może świadczyć o odrzuceniu przeszczepu. USG jest ponadto przydatne w ocenie przyczyn pogorszenia filtracji kłębuszkowej, krwiomoczu oraz poszerzenia moczowodu. Tkliwość w miejscu przeszczepienia zgłaszana przez chorego stanowi istotny objaw kliniczny. Ultrasonografia stanowi podstawowe narzędzie w lokalizacji igły biopsyjnej podczas wykonywania zabiegu, jak również w monitorowaniu ewentualnych powikłań okołooperacyjnych [3]. W badaniach naczyniowych należy zwrócić uwagę na występowanie zjawiska aliasingu, które może świadczyć o wysokich wartościach przepływu krwi, wskazując tym samym na zwężenie naczyń nerkowych lub obecność przetoki tętniczo-żylnej. Aliasing można skorygować poprzez odpowiednie ustawienie parametrów prędkości przepływu w analizowanym naczyniu [3]. Podczas oceny naczyń nerkowych istotna jest znajomość techniki chirurgicznej oraz lokalizacji anastomoz naczyń, ponieważ istnieje wiele wariantów przeszczepienia nerki (wariantów operacyjnych). Najczęściej główna tętnica nerkowa jest zespolona z tętnicą biodrową zewnętrzną, jednak możliwe są również zespolenia z tętnicą biodrową wewnętrzną, tętnicą biodrową wspólną lub z aortą. [3]
RRI – wskaźnik oporu naczyniowego;
znajduje szereg zastosowań klinicznych, szczególnie w nefrologii. Technika badania i oceny RRI polega na ustawieniu bramki dopplera impulsowego w obrębie odgałęzień wewnątrznerkowych tętnicy nerkowej, w miejscu przepływu tętnic międzypłatowych i łukowatych. Widmo przepływu analizujemy w dwóch szczególnych punktach: pierwszy to PSV (maksymalna prędkość skurczowa), drugi EDV – prędkość końcoworozkurczowa. Wyznaczenie indeksu polega na określeniu wzoru: RRI = (PSV – EDV) / PSV. Wskaźnik znajduje od lat zastosowanie w ocenie przewlekłego odrzucenia przeszczepu nerkowego, diagnostyce i leczeniu zwężeń tętnic nerkowych, określaniu progresji przewlekłej choroby nerek (CKD), różnicowaniu ostrych i przewlekłych obturacyjnych chorób nerek oraz – w czasie rzeczywistym – jako predyktor wyników funkcji nerek u chorych w ciężkim stanie ogólnym. [4]
Z uwagi na fakt, że opór naczyniowy rośnie od wnęki nerki w kierunku małych odgałęzień nerkowych w obrębie kory i rdzenia, przyjmuje się pomiar właśnie w obrębie tętnic łukowatych i międzypłatowych, w sąsiedztwie piramid rdzeniowych. Pomiary wykonuje się w trzech częściach anatomicznych nerki: górnej, środkowej i dolnej, obustronnie, z określeniem wartości RRI według wspomnianego wzoru. Obliczamy średnią z uzyskanych pomiarów i oceniamy przynależność naszego wyniku do normy. Przyjmuje się, że wartości prawidłowe oscylują od 0,6 do 0,7; szczególnie wartość 0,7 przyjmuje się jednoznacznie jako granicę powyżej normy. Technicznie należy zwrócić uwagę na odwzorowanie przepływu krwi w badaniu dopplera kolorowego- ustawia się możliwie najniższą wartość PRF bez aliasingu. Wartości powyżej 0,7 spotykane są również u zdrowych dzieci i osób starszych, szczególnie u dzieci poniżej 1 roku życia. Ponadto odnotowano wzrost wartości RRI powyżej 0,7 u pacjentów starszych, co może wynikać ze zmian w podatności naczyń związanych z procesem starzenia się.
Wartości diagnostyczne RRI są zaburzane przez np. arytmie (migotanie przedsionków), zmiany hemodynamiczne, różne zmiany patologiczne takie jak włóknienie śródmiąższowe czy sztywność naczyń, które mogą mieć istotny wpływ na RRI. W ocenie nadciśnienia nerkowego pomiar RRI w obrębie odgałęzień wewnątrznerkowych może być tanim i skutecznym sposobem na wykrycie stenozy naczyń nerkowych. Niemniej jednak próby obrazowania naczynia nerkowego na całym jego przebiegu są problematyczne (gaz jelitowy, otyłość) technicznie i pozostają mniej skuteczne w porównaniu do badań angiologicznych TK lub MRI. Jednak uzyskanie obrazowania „parvus tardus” w widmie przepływu tętnicy międzypłatowej wzdłuż piramidy rdzeniowej pozostaje patognomoniczne dla stenozy tętnicy nerkowej i stanowi podstawę oraz obliguje do poszerzenia diagnostyki oceny naczyń na całym ich przebiegu. Jak się okazało w badaniu Radermachera i wsp. z 2001 roku [5], wyniki RRI powyżej 0,8 u chorych ze stenozą tętnicy nerkowej wskazały na niewielkie korzyści z rewaskularyzacji. Fakt ten tłumaczy się mikroangiopatią naczyń małego kalibru w nerkach, co powoduje wyniesienie indeksu oporu naczyniowego ponad 0,8 i oporność na leczenie poprzez angioplastykę naczyniową. Pacjenci z wynikami mniejszymi niż 0,8 lepiej odpowiadali na rewaskularyzację.
W ramach prowadzonych badań [4] nad zastosowaniem wskaźnika oporu nerkowego (RRI) w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego wykazano jego istotną korelację z pierwotnym nadciśnieniem tętniczym, przerostem mięśnia lewej komory serca oraz pogrubieniem kompleksu intima-media w badaniu Doppler tętnic szyjnych wewnętrznych. Wyniki te stanowią przesłankę do wykorzystania RRI jako potencjalnego wskaźnika w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. [4]
W badaniach Hashimoto i Ito RRI wykazało rolę w ocenie uszkodzenia nerek, z uwagi na korelację z mikroalbuminurią [6]. Związek przyczynowy wynika ze wzrostem RRI w przebiegu sztywności aorty związanej z procesem miażdżycowym oraz nieprawidłowej hemodynamiki nerkowej – przede wszystkim zwiększonego obwodowego oporu naczyniowego i wzmożonej pulsacji przepływu krwi. Wobec powyższego RRI wykazuje zależność od wieku i ciśnienia tętniczego, ponadto RRI powiązano z większym całodobowym obciążeniem ciśnienia tętniczego, nieprawidłowym rytmem dobowym (brakiem nocnego obniżania ciśnienia, tzw. nondipping), jak również ze zwiększoną aktywnością współczulną i podwyższonymi parametrami kwasu moczowego.
U chorych z nadciśnieniem tętniczym i przewlekłą chorobą nerek RRI można wykorzystać jako metodę diagnostyki uzupełniającej do oceny funkcji nerkowych oraz stopnia uszkodzenia nerek. Pomaga to w lepszym monitorowaniu przebiegu choroby oraz dostosowaniu terapii, szczególnie w przypadkach, gdy tradycyjne metody oceny funkcji nerek mogą być niewystarczające. RRI dostarcza informacji o hemodynamice nerkowej i sztywności naczyń, co ma znaczenie w ocenie ryzyka progresji choroby nerek u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym.
RRI został wykorzystany w badaniach u chorych z cukrzycą typu 2 i mikroalbuminurią przez Nosadini i współautorów, którzy stwierdzili, że RRI ma negatywną wartość prognostyczną dla funkcji nerek nawet przy prawidłowych wartościach GFR. Próby, w których RRI przekraczało 0,8, korelowały z ciężkością uszkodzenia nerek u pacjentów z cukrzycą – wzrastało ono równolegle do wydalania albuminy (Hamano). Innymi słowy, pomiary RRI mogą mieć znaczenie uzupełniające jako predyktor uszkodzenia nerek oraz zdarzeń sercowo-naczyniowych u chorych z nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą typu 2, co wiąże się z korelacją RRI ze sztywnością naczyń tętnic nerkowych oraz aorty brzusznej.
RRI znalazł zastosowanie również w badaniach nad ostrymi stanami nerek, np. u chorych we wstrząsie septycznym. W trakcie wstrząsu obserwuje się wzrost oporu nerkowego, który powoduje centralizację krążenia i redystrybucję przepływu krwi w korze nerki. Zmiany te mogą być czułym wskaźnikiem nadchodzącego pogorszenia hemodynamiki, nawet u pozornie stabilnych pacjentów. Jednakże należy uwzględnić liczne czynniki zakłócające pomiary RRI w warunkach ostrej choroby, zwłaszcza hemodynamicznej niestabilności. Wstrząs i inne stany krytyczne wpływają na zmienne przepływy krwi i ciśnienia, co może zniekształcać parametry Dopplerowskie i utrudniać interpretację RRI. W związku z tym wyniki badań RRI w ostrych stanach hemodynamicznych pozostają niepewne i wymagają ostrożności w interpretacji oraz dalszych badań potwierdzających.
Podsumowanie. Ultrasonografia dopplerowska tętnic nerkowych znalazła zastosowanie w rozpoznawaniu zwężeń naczyniowych spowodowanych miażdżycą lub dysplazją włóknisto-mięśniową, a także w ocenie nadciśnienia nerkowonaczyniowego oraz monitorowaniu przeszczepionych nerek. Diagnostyka zwężeń opiera się na kryteriach proksymalnych, gdzie szczytowa prędkość skurczowa (PSV) przekraczająca 180 cm/s (lub 2 m/s) oraz wskaźnik nerkowo-aortalny (RAR) powyżej 3,5 sugerują istotne zwężenie, oraz na kryteriach dystalnych, charakteryzujących się obrazem „tardus-parvus” w dopplerze fali pulsacyjnej i wydłużonym czasem akceleracji. Istotnym parametrem jest wskaźnik oporu naczyniowego (RRI), obliczany na podstawie pomiarów w tętnicach międzypłatowych. Wartości prawidłowe RRI oscylują między 0,6 a 0,7, natomiast wyniki powyżej 0,7 wskazują na patologię, a wartości przekraczające 0,8 mogą sugerować ograniczone korzyści z rewaskularyzacji. RRI znalazł dodatkowo szerokie zastosowanie kliniczne w ocenie progresji przewlekłej choroby nerek, przewidywaniu funkcji nerek oraz jako potencjalny wskaźnik ryzyka sercowo-naczyniowego, korelujący z nadciśnieniem tętniczym i uszkodzeniem nerek w przebiegu cukrzycy typu 2. Badanie wymaga odpowiedniego przygotowania pacjenta — zaleca się pozostanie na czczo przez 12 godzin. Ultrasonografia dopplerowska jest wrażliwa na czynniki zakłócające, takie jak obecność gazów jelitowych czy otyłość. Należy pamiętać, że obraz „tardus-parvus” w tętnicy międzypłatowej jest patognomoniczny dla stenozy tętnicy nerkowej i obliguje do dalszej diagnostyki naczyń na całym ich przebiegu. Pomimo wyzwań technicznych, USG dopplerowskie stanowi cenną metodę w kompleksowej ocenie naczyń nerkowych, umożliwiając również identyfikację rzadszych patologii, takich jak dysplazja włóknisto-mięśniowa czy neurofibromatoza.
Piśmiennictwo:
- Granata A., Fiorini F., Andrulli S. Doppler ultrasound and renal artery stenosis: an overview. Journal of Ultrasound, 2009; 12(4): 133–143.
- Drelich-Zbroja A. Standards of the Polish Ultrasound Society – Update. Ultrasound examination of renal arteries. Journal of Ultrasonography, 2014; 14(58): 297–305.
- Trunz L.M., Balasubramanya R. Doppler Renal Assessment, Protocols and Interpretation. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2024.
- Viazzi F, Leoncini G, Derchi LE, Pontremoli R. Ultrasound Doppler renal resistive index: a useful tool for the management of the hypertensive patient. J Hypertens. 2014 Jan;32(1):149-153.
- Radermacher J, Chavan A, Bleck J i wsp. Use of Doppler ultrasonography to predict the outcome of therapy for renal-artery stenosis. N Engl J Med. 2001;344(6):410-7. DOI: 10.1056/NEJM200102083440603. PMID: 11172111.
- Hamano T, Sugiura Y, Uozumi J, et al. Renal resistive index as a predictor of renal function deterioration and albuminuria progression in patients with type 2 diabetes mellitus. [w:] Genov D, Hristova K, eds. Proceedings of PAFMJ 2018; [dostęp 2025 Aug 10].